ԱՅՍ ՀԱՏՈՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՀԱՊԱՎՈՒՄՆԵՐ

Թ – – – – – – – – Հովհ. Թումանյան

Մճ – – – – – – «Մուրճ»

Հ հ – – – – – – – «Հորիզոն» գրական հանդես

Հսկ – – – – – – «Հասկեր»

Տզ – – – – – – – «Տարազ»

Լ – – – – – – – – «Լուսաբեր»

ԵԺ – – – – – – «Երկերի ժողովածու» (1926)

ԱՄ – – – – – – «Աղբյուր»-ի Մատենադարան

Բ – – – – – – – – «Բյուրակն», երկշաբաթաթերթ

էԱԺ – – – – – – «էմինյան ազգագրական ժողովածու»

ԹՄԿ – – – – – «Թիֆլիսեցոց մտավոր կյանքը», Գևորգ Տեր – Աղեքսանդրլան, Թիֆլիս, 1885 թ.

ԺԱ – – – – – – «Ժողովրդական առակներ», Սարգիս Հայկունի, Վաղարշապատ», 1907 թ.

ՀԺՀ – – – – – «Հայ ժողովրդական հեքիաթներ», Տիգրան Նավասարդյանց, Ա – Ժպրակներ

ՀՀ – – – – – – – «Համով – հոտով», Գարեգին Սրվանձտյանց, Կ. Պոլիս, 1884թ».

Մն – – – – – – «Մանանա», Գարեգին Սրվանձտյանց, Կ. Պոլիս, 1876 թ.

ՄՀԲ – – – – – «Մարգարիտներ հայ բանահյուսության», Ե. Լալայանի խմբագրությամբ

ՎՍ – – – – – – «Վանա Սազ», Գևորգ Շերենց, Թիֆլիս, Ա. մաս 188Տ թ. , Բ. մաս1895 թ.

ՕՀ – – – – – – «Օտար հեքիաթներ», Հովհ. Թումանյանի

Сб. Мат. – «Сборник материалов для описания местностей и племен Кавказа»

Հթ – – – – – – «Հորիզոն» թերթ

ՊԱՏՄՎԱԾՔՆԵՐ

1898 թ.

ՍՈՎԻ ԺԱՄԱՆԱԿԻՑ

Առաջին անգամ տպագրվել է Մճ, 1893 թ. , Z 5, էջ 741-749: Մճ-ի ցանկում, վերնագրի դիմաց գրված է՝ «զրույց»: Արտատպվում է Մճ-ից:

ՔԱՋԵՐԻ ԿՅԱՆՔԻՑ

Առաջին անգամ տպագրվել է 1894 թվին Հհ, ա. գիրք, էջ 87-96: Արտատպվում է Հհ-ից:

1894 թ.

ԱՂՔԱՏԻ ՊԱՏԻՎԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է Հհ, 1894, ա գիրք, էջ 100-105: Տպագրվում է Հհ-ից՝ հեղինակի ուղղումներով:

ԼԵՌՆԵՐԻ ՀՈՎԻՎԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է Հհ, 1894, էջ 109-110: Տպագրվում է Հհ-ից:

1895 թ.

Գ Ի Ք Ո Ր Ը

Գրել է, հավանորեն, 1895 թ. Հհ բ. գրքի համար, ինչպես այդ երևում է Թ-ի մի նամակից՝ ուղղված Փ. Վարդազարյանին (նամակը գրված է 1908 թ.) , և Արշ. Բարխուդարյանի նամակից՝ ուղղված Հհ-ի հրատարակիչ՝ նույն Փ. Վարդազարյանին (նամակը, հավանորեն, գրված է 1895 թվականին) : Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1907 թ. Z 2, էջ 81-88, և Z3, էջ 122-129: Երկրորդ անգամ լույս է տեսել նույն թվականին՝ առանձին, պատկերազարդ հրատարակությամբ, արտատպված Հսկ-ից: Երրորդ անգամ տպագրվել է 1909 թ. , Ռոտտերի նկարներով:

Արտատպվում է 1909 թ. պատկերազարդ հրատարակությունից:

1897

ԵՐԿԱԹՈԻՂՈԻ ՇԻՆՈԻԹՅՈԻՆԸ

Առաջին տարբերակը ինքնագրից կատարված ռուսերեն թարգմանությամբ, «Накануне» խորագրով տպագրվել է՝ «Новое обозрение» թերթում, 1897, Z 4591-ում: Այս տարբերակը հայտնաբերել և ներածական հոդվածով հրապստակել է գրականագետ էդ. Մ. Ջրբաշյանը («Պատմա-բանասիրական հանդես», 1964, Z 3, էջ 178-182) :

Պատմվածքը վերամշակելով և տալով «Երկաթուղու շինությունը» խորագիրը, Թումանյանն առաջին անգամ տպագրել է՝ Հսկ, 1908 թ. , Z 11, էջ 386-388, երկրորդ անգամ՝ Լ. դ տարի, «Երկաթուղի» վերնագրով, բարբառային որոշ ձևերի ու բառերի գրականացումով: Բացի այդ, Լ-ի մեջ կրճատված է Հսկ-ի տեքստի սկզբից մի ամբողջ հատված (էջ 1, տող 1-36) :

Արտատպվում է Հսկ-ից:

1898

ԵՂՋԵՐՈԻԻ ՄԱՀԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Տզ, 1898 թ. Z 49, էջ 1104:

Արտատպվում է Տգ-ից:

1899

ԱՐՋԱՈՐՍ

Առաջին անգամ լույս է տեսել 1899 թվին, ԱՄ սերիայով, «Հովհաննես Թումանյանց» վերնագրով փոքրիկ ժողովածուի մեջ (Աղբյուր-Տարազի հրատարակություն Z 54, էջ 21-31) , երեք այլ գրվածքների հետ, «Լոռու խոզարածների կյանքից» ենթավերնագրով: Առաջին այս տարբերակը գրված է Լոռու բարբառով: Երկրորդ անգամ մշակված ու գրական լեզվի վերածած տպագրվել է Լուսաբեր Գ տարի (1909 թ.) և այնուհետև վերահրատարակվել նույն դասագրքում որոշ փոփոխություններով: Մնացել է ԱՄ-ի հրատարակության մի օրինակը, հեղինակի ուղղումներով:

Տալիս ենք Լ-ի 1913 թվի հրատարակության (զ տիպ) տեքստը:

ԽՈՐՀՐԴԱՎՈՐ ԾԵՐՈԻՆԻՆ

Առաջին անգամ տպագրվել է Տզ, 1899 թ. , Z5 1, էջ 3-4: Մնացել է Տզ-ի տեքստը, հեղինակի մատիտով արված ուղղումներով:

Արտատպվում է Տզ-ից՝ հեղինակի ուղղումներով:

ԳԱԲՈ ԲԻՁՈԻ ՇԵՐԱՄԱՊԱՀՈԻԹՅՈԻՆԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է Տզ, 1899 թ.:

Արտատպվում է Տզ-ից:

1907

ԵՐԿՈՒ ՀԱՅՐ

ԽՐԻՄՅԱՆ ՀԱՅՐԻԿԻ ՕՐԵՐԻՑ ՄԻՆԸ

1908

ՄԱՅՐԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1908 թ. , Z 5, էջ 178-179, երկրորդ անգամ՝ Լ. , 1909 թ. , III տարի, Ա. տիպ, երրորդ անգամ՝ Լ, 1920 թ. , II տարի, էջ 122-124:

Արտատպվում է Լ-ից՝ հեղինակի ուղղումներով:

ԱՀՄԱԴԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է Հսկ, 1908 թ. , Z7, էջ 249-259, «Հին բաներից» ենթավերնագրով: Երկրորդ անգամ լույս է տեսել՝ Լ, 1909 թ. , IV տարի, երրորդ անգամ՝ Լ, 1913 թ. , V տարի, էջ 104, որտեղից և արտատըպվում է:

ԳՐԱԶԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1908 թ. , Z 10, էջ 346-349, «Սարերի կյանքից» ենթավերնագրով:

Արտատպվում է Հսկ-ից:

1909

ԵՂՋԵՐՈԻՆ

Առաջին անգամ լույս է տեսել՝ Հսկ, 1909 թ. , Z 8-9, էջ 323-326, Z 10, էջ 355-358, որտեղից և արտատպվում է:

1910

ՄԵՐՈՆՔ

I           ՆԵՍՈՅԻ ՔԱՐԱԲԱՂՆԻՍԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հթ. 1910 թ. , ծ5 254: Ինքնագիրը չի պահպանվել:

Արտատպվում է Հթ-ից:

II          ՔԵՌԻ ԽԵՉԱՆԸ

Տպագրվել է՝ Հթ, 1910 թ. , Z 236, «Նեսոյի քարաբաղնիսի» հետ՝ «Մերոնք» ընդհանուր վերնագրի տակ: Ինքնագիրը չի պահպանվել:

Արտատպվում է Հթ-ից:

1911

ՈՒՐԱԽ ԳԻՇԵՐ

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1911 թ. , Z 1, էջ 3-5:

Արտատպվում է Հսկ-ից:

ԱԼԼԱՀԻՑ ՂՐԿՎԱԾ

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հթ, 1911 թ. , Z 3, «Մի հիշողություն թուրք-հայկական ընդհարումներից» ենթավերնագրով:

Արտատպվում է Հթ-ից:

1913

ԳԵԼԸ

Տպագրվել է՝ Հսկ, 1913 թ. , Z 1, էջ 15-21, Z 2, էջ 55-61, Z 3, էջ 86-91: Մնացել են՝

ա) «Գելը» պատմվածքի համար Թ-ի օգտագործած գրականության հետևյալ ցանկը.

1. Черкасов, Зап. Охотн. Вост. Сиб. 137.

2. Тусенель, Нравы животных 264.

3. Лазаревский, Очерки зверин. Охоты на Кавказе.

4 Брем и Росмеслер. Лесн. Животные 101.

5. Ханч, Очерки из жиз. Хищ. Жив. 230.

6. Детск энц. II ст. 92.

7. Записки Кавк. Отд. Имп. Русск. Геогр. Общества, кн. XXVII, вып. II

8. Денник, звери Кавказа, ч. II, стр. 409.

9. Кобелт, Геогр. Распростр. Живот. 281.

10. Брем, Лесные живот. 101.

11. Паргамина, Мир. Жив.

12. Гаак, Мир жив. Европы.

13. Киплинг, Джунгли.

14. Лонг, Белый волк.

15. Զաքարիա սարկավագ, 1, էջ 57-58.

16. Աոաքել պատմագիր, էջ 65-68:

բ) Թ-ի մի շարք նշումները, դիտողությունները և մեջբերումները գայլերի մասին (շուրջ 10 էջ) , քաղված ինչպես գրավոր, նույնպես և բանավոր աղբյուրներից:

Արտատպվում է Հսկ-ից:

ԾՂՐԻԴԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1913 թ. , Z 6, էջ 177-182

Արտատպվում է Հսկ-ից:

Շ Ո Ի Ն Ը

Գրել է, հավանաբար, 1910-ական թվականներին, ինչպես երևում է ինքնագրից: Հեղինակի կենդանության օրով չի հրատարակվել: Առաջին անգամ տպագրվել է 1926 թ. Եժ: Պահպանվել է ինքնագիրը, որն անավարտ է: Մնացել են նաև «Շունը» պատմվածքին վերաբերող հետևյալ նյութերը, գըրված Թ-ի ձեոքով (թանաքով և մատիտով) ՝

1) Առանձին նյութեր շների կյանքից հինգ թերթիկների վրա:

2) Գիտական, գեղարվեստական և ֆոլկլորային բնույթի գրքերի (ռուսերեն և հայերեն լեզուներով) մի ընդարձակ ցանկ (շուրջ 33 անուն) կենդանիների և հատկապես շան մասին:

3) Բազմաթիվ ժողովրդական առածներ, ասացվածքներ, ոճեր, դարձվածքներ, քաղված բանահյուսական ժողովածուներից և բանավոր աղբյուրներից շան վերաբերյալ:

4) «Շունը» պատմվածքի ծրագիր-կոնսպեկտը:

ա) Շունն ու մարդը (կապը) պատմական տեսություն:

բ) Շան ծագումը և պատմությունը:

գ) Շան տեսակները:

դ) Շան կյանքն ու մահը:

ե) Շան ընդունակությունները:

զ) Նշանավոր շներ:

5) Նշումներ ու դիտողություններ շների տեսակների, նրանց կյանքի ու սովորությունների մասին, քաղված գրականությունից:

Էջ 6, տող 48 «անշնորհք» բառը ձեռագրում ջնջված է և մատիտով գրված՝ «անճոռնի»:

Տպագրվում է ինքնագրից:

1914

ԻՄ ԸՆԿԵՐ ՆԵՍՈՆ

Տպագրվել է՝ Հսկ, 1914 թ. , Z 7-8, «Իմ հիշողությունից» ենթավերնագրով:

Արտատպվում է Հսկ-ից:

ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՓՈԽԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՊԱՏՄՎԱԾՔՆԵՐ

1905

Մ Ժ Ղ Ո Ի Կ Ը

Առաջի անգամ տպագրվել է Հսկ, 1905 թ. , Z 2, էջ 49-54, «Փոքրիկ, մժեղի պատմությունը» վերնագրով: Տեքստի վերջում տպված է՝ «Ըստ Մա մին Սիբիրյակի»: Երկրորդ անգամ, նկատելի փոփոխություններով ու կրճա տումներով, «Մժղուկը» վերնագրով՝ Լ. բ. տարի (I տիպ, 1908 թ.) :

Արտա տպվում է Լ-ից (15 տիպ. 1921 թ.) :

1908

ԲԱՐՈՆ ՄՅՈԻՆԽՀԱՈԻՋԵՆԻ ԶԱՐՄԱՆԱԼԻ ԱՐԿԱԾՆԵՐԸ

Թարգմանված է է. Ռասպեի գրքի ռուսերեն հրատարակությունից միայն Առաջին գլուխը: Տպագրվել է Հսկ, 1908 թ. , Z 11, էջ 371-375:

Տպագրվում է Հսկ-ից:

1910

ՊԱՌԱՎ ՁԻՆ

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1910 թ. , Z 11, էջ 306-307:

Արտատպվում է Հսկ-ից:

Ի՜ՆՉ ԼԱՎՆ էԻՆ, Ի՜ՆՉ ԹԱՐՄ էԻՆ ՎԱՐԴԵՐԸ

Տպագրվել է Հթ. , 1910 թ. , Z 106, որտեղից և արտատպվում է:

1911

ԱՐԾԻՎԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է՛ Հսկ, 1911 թ. , Z 6-7, էջ 176-180:

Արտատպվում է Հսկ-ից:

ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ՀԵՔԻԱԹՆԵՐ

1894

ԱՆԽԵԼՔ ՄԱՐԴԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ «Աղբյուր» 1894 թ. , Z 4, էջ 148-153: Ունի հայ և օտար մի շարք տարբերակներ: Մինչև 1894 թ. հրապարակված են եղնլ դրա հետևյալ տարբերակները՝

1. «Անխելք մարդ» (Գ. Սրվանձտյանցք «Մանանա», Կ. Պոլիս, 1876 թ.) :

2. «Աստծուն գանգատ գնացող մարդը» (Տ. Նավասարդյանց, Հայ. ժող. հեք, Տփխիս, 1889 թ. , V գիրք) :

3. «Дармоед» (Сб. Мат. , вып. X Отд. III) 4. «Сказка о недогадливом бедняке» (Сб. мат. , вып. XIX, отд. II) . Թ-ը, հավանորեն, օգտագործել է սրանցից առաջինը,

երկրորդը և վերջինը, որոշ փոփոխությունների և գրական վերամշակման ենթարկելով: Արտատպվում է «Աղբյուր»-ից:

1907

ՊՈՉԱՏ ԱՂՎԵՍԸ

Ունի մի շարք տարբերակներ: Թ-ը, հավանորեն, օգտագործել է հետևյալ տարբերակները.

1. «Անծեղն և յուր պոչիկ» (ՀՀ.) ,

2. «Պառավ և անծեղ» (ՎՍ, ա. մաս) ,

3. «Աղվես և պաոավ» (ԺԱ) :

Գրելու տարեթիվն անհայտ է: Առաջին անգամ տպագրվել է Լ. ա. տարի (1907 թ.) : Ինքնագիրը չի պահպանվել:

Արտատպվում է Լ. ա. տարի (1922 թ. 13-րդ տիպ) :

ՈԻԼԻԿԸ

Ունի հայ և օտար տարբերակներ: Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Լ. ա. (1907 թ.) , երկրորդ անգամ՝ առանձին, պատկերազարդ հրատարակությամբ (1909 թ.) : Ինքնագիրը չի պահպանվել:

Արտատպվում է առանձին հրատարակությունից:

Ծ Ի Տ Ը

ՈՒնի հայ և օտար տարբերակներ: Թ-ը, ինչպես ինքն է վկայում իր հոդվածներից մեկում («Ոչ-գրական ոչնչությունները քննադատ», «Մշակ», 1909 թ. , Z 169-170) , նկատի է ունեցել հետևյալ տարբերակները.

1. «ճուտիկը» «Վարժարան», մանկավարժական ամսագիր, 1883 թ. , Z 6, էջ 77) :

2. «Ծըտի վուտի փուշը» ԹՄԿ) :

3. «Կորսված աղջիկը»

4. «Воробей» (Сб. Мат. , кн. 2) .

5. «Лиса и пшеничное зерно» (նույն տեղը)

6. «Проказы лисы» Сб. Мат. 33) .

7. «Лисичка сестричка» (Рудченко, Малоруссие сказки) :

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ 1907 թ. Լ. ա. տարի, երկրորդ անգամ՝

1909 թ. առանձին, պատկերազարդ հրատարակությամբ:

Արտատպվում է առանձին հրատարակությունից:

ՃԱՄՓՈՐԴՆԵՐ

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Լ. ա. տարի (1907 թ. ա. տիպ) , էջ 50:

Արտատպվում է Լ. բ. տարի, բ. տիպ (1909 թ.) :

ԿԱՑԻՆ ԱԽՊԵՐ

Թ-ը, հավանորեն, օգտագործել է «Փշքո-Նոնո» հեքիաթի (էԱԺ, բ. հատոր) մի հատվածը: Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Լ. ա. տարի (1907 թ. ա. տիպ.) , էջ 61: Արտատպվում է Լ-ից (1909 թ. , բ. տարի) բ. տիպ) :

ՍՈՒՏԱՍԱՆԸ

Թ-ին, հավանորեն, աղբյուր է ծառայել Լոռու, և ՀԺՀ-ի գ. պրակի մեջ եղած տարբերակները: Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Լ. ա. տարի (1907 թ. ա. տիպ) , էջ 57:

Արտատպվում է Լ-ից (1909 թ. բ. տարի, բ. տիպ) :

ՉԱԽՉԱԽ ԹԱԳԱՎՈՐԸ

Ունի հայ և օտար բազմաթիվ տարբերակներ, որ նկատի է ունեցել Թ-ը և որոնց ցանկը բերում է իր հոդվածներից մեկում («Ոչ-գրական ոչնչությունները քննադատ», «Մշակ», 1909 թ. Z Z169-170) :

1. «Չախչախ թագավորը» (Տ. Նավասարդյանց, Հայ. ժող. հեք. , 6 գիրք, 1890 թ.) :

2. «Тюльки ве Чах чах бек» (Султан Меджид Ганиев, Татарск. ск. В стихах, 1894г.) .

3. Царь грушь (Сб. мат. , Кюринск. ск.) .

4. Лисица (Сб. мат. 13, Армянск. ск.) .

5. Лиса и мельник. (Сб. мат. 19, Имерет. ск.) .

6. Лесной человек и кот (Сб. мат. 27, ск. Терск. Казак.) .

7. Лисица и пастух (Сб. мат. 28, Арм. ск.) .

8. Старая хлеб-соль забывается (Сб. мат. 29, Чеченск. ск.) .

9. Лиса и Армудабек (Сб. мат. 39, Таарс. ск.) .

10. Козьма скроогатый (Афанасьев, Русск. ск.) .

11. Бухтан Бухтанович (Афанасьев, Русск. ск.) .

12. Букчи хан (Сб. св. о Кавк. горцах, Аварск. ск.) .

13. Кот в сапогах, Перро, Волшебные сказки, франц. ск.) .

14. Образцы народи. лат. тюркк. племен, Родлова, ч. X. стр. 63 (այս վերջին աղբյուրը Թ-ի ձեռքով նշված է «Ձախչախ թագավորը» հեքիաթի Լ-ում տպագրված տեքստի մի օրինակի վրա, որը պահպանվել է հեղինակի արխիվում) :

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1907 թ. , 5-6, էջ 199-204. երկրորդ անգամ՝ Լ. ա. տարի (1907 թ.) : Մնացել են. 1. Հատվածներ «Չախչախ թագավորը» հեքիաթի սևագիր-ձեռագրից (2, 5 էջ հեքիաթի սկզբից գրված Թ-ի ձեռքով և 2 էջ վերջից, գրված ուրիշի ձեռքով, Թ-ի կողմից արված որոշ ուղղումներով) : 2. «Չախչախ թագավորը» հեքիաթի Լ-ի տեքստի երկու օրինակը հեղինակի մի շարք ուղղումներով ու լրացումներով, մատիտով ու թանաքով:

Արտատպվում է Հսկ-ից:

1908

ՈՍԿՈԻ ԿԱՐԱՍԸ

Ունի հայ և օտար տարբերակներ: Թ-ը օգտագործել է այս հեքիաթի, հավանորեն, Լոռու տարբերակը: Առաջին անգամ տպագրվել է Հսկ, 1908 թ. Z 3, էջ 107-108:

Արտատպվում է Հսկ-ից:

ՏԵՐՆ ՈԻ ԾԱՌԱՆ

Ունի հայ և օտար բազմաթիվ տարբերակներ: Թ-ը, հավանորեն, օգտագործել է Լոոու տարբերակը:

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1908 թ. , Z 5, էջ 183-187: Երկրորդ, անգամ՝ 1910 թ. , Թիֆլիսում, առանձին պատկերազարդ (գունավոր) հրատարակությամբ:

Տպագրվում է առանձին, պատկերազարդ հրատարակությունից:

ԽԵԼՈՔՆ ՈԻ ՀԻՄԱՐԸ

Ունի հայ և օտար տարբերակներ: Մինչև 1908 թ. տպագրված են եղել այդ հեքիաթի հետևյալ տարբերակները՝

1. «Ապուշը» (Բ. 1898 թ. Z 24) :

2. «Ըռես չըկռնա ծռու մալ ուտա», (էԱԺ, հ. դ.) :

3. «Дурак» (Сб. мат. , вып. XI отд. III) :

4. «Умный и дурак» (Сб. мат. , вып. XXVIII отд. II) :

Թ-ը, հավանորեն, օգտագործել է վերջին տարբերակը, համառոտելով այն և փոխելով վերջը: Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ 1903 թ. , Z 2, էջ 52-55:

Արտատպվում է Հսկ-ից:

ԽՈՍՈՂ ՁՈԻԿԸ

Տարբերակներից մեկը տպագրված է էԱԺ հտ. Ա. , «Մարդակերպ ձուկը» վերնագրով Թ-ը, հավանորեն, օգտագործել է այս հեքիաթի բանավոր տարբերակներից մեկը: Այդ է ակնարկում թերևս «Խոսող ձուկը» հեքիաթի Հսկ-ի տեքստի «Նանի հեքիաթներից» ենթավերնագիրը:

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1908 թ. , Z 1, էջ 18-21: Երկրորդ անգամ լույս է տեսել 1910 թ. առանձին պատկերազարդ գրքով: Բացի այս, Լ-ի բ տարվա մեջ տպագրվել է «Խոսող ձուկը» հեքիաթի Առաջին գլուխը՝ «Շալակտարը»՝ վերնագրով:

Արտատպվում է առանձին, պատկերազարդ հրատարակությունից:

ԿՌՆԱՏ ԱՂՋԻԿԸ

Ունի հայ և օտար տարբերակներ: Գրել է, հավանորեն, 1900-ական թ. թ.: Տպագրվել է՝ Հսկ, 1908 թ. Z 12, էջ 412-419: Մնացել են.

1. Հեքիաթի ժողովրդական մի քանի տարբերակների համառոտագրությունները՝ գրված ըստ առանձին մոտիվների զուգահեռ սյունակներով:

2. Հսկ-ի տեքստի մի օրինակը հեղինակի բազմաթիվ ուղղումներով:

Ինչպես հիշյալ համառոտագրությունների, նույնպես և Հսկ-ի տեքստի լուսանցքներում եղած աղբյուրների վերնագրերից (գրված Թ-ի ձեոքով՝ մատիտով և թանաքով) երևում է, որ Թ-ը «Կռնատ աղջիկը» հեքիաթի համար նկատի է ունեցել հետևյալ ժող. զուգահեռները.

1. Кусоручка (Афанас. 148) .

2. Гулчи Ханум (Сб. 13) .

4. Сестры и братья (А. Пушкин, Славянск. поэзия Сербск. Песни) .

5. Гербель, Поэзия славян, стр. 111.

6. Болгарск. Пени, Обитель. Врачарница.

7. Потанин, Восточные мотивы, стр. 255-256

8. Девушка без рук (Сказки Бр. Гримм, стр. 580) .

9. Безручка (Гатцук-кн. IV Стр. 114.

10. Նահաաետանց աղջիկը (Մն) :

11. Հարսներն ու տալը (ՄՀԲ, բ. , էջ 165) :

Տպագրվում է Հսկ-ի տեքստը հեղինակի ուղղումներով:

1909

ԱՆՀԱՂԹ ԱՔԼՈՐԸ

Ունի հայ և օտար տարբերակներ: Լույս է տեսել 1909 թ. , առանձին, պատկերազարդ հրատարակությամբ, որտեղից և արտատպվում է:

1910

ԲԱՐԵԿԵՆԴԱՆԸ

Թ-ը, հավանորեն, հիմք է ունեցել սրա երկու տարբերակները, որոնցից մեկի շատ համառոտ բովանդակությունը՝ գրված Թ-ի ձեռքով, պահպանվել է նրա արխիվում (գրի է առնված Լոռում 75 տ. Գրիգոր Գյուլզադյանից) , մյուսը՝«Рамазан» (Сб. мат. , вып. XXVIII отд. II) : Գրելու տարեթիվն անհայտ է: Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1910 թ. Z 11, էջ 318-319:

Արտատպվում է Հսկ-ից:

ՍՈԻՏԼԻԿ ՈՐՍԿԱՆԸ

Ունի հայ և օտար մի շարք տարբերակներ. Թ-ը, հավանորեն, օգտագործել է իր հայրենիքում տարածված տարբերակը: Առաջին անգամ տպագրվեյ է՝ Հսկ, 1910 թ. , Z 3, էջ 73-74, երկրորդ անգամ՝ Լ. գ. տարի:

Արտատպվում է Հսկ-ի տեքստը՝ հեղինակի ուղղումներով:

1911

ԱՆԲԱՆ ՀՈՒՌԻՆ

Ունի հայ և օտար տարբերակներ: Թ-ը օգտագործել է ժողովրդական տարբերակները՝ դրանց առանձին մոտիվներից հյուսելով մի նոր գործ: Առաջին անգամ լույս է տեսել՝ Հսկ. 1911 թ. Z 10, էջ 258-260:

Արտատպվում է Հսկ-ից:

ՔԵՖ ԱՆՈՂԻՆ ՔԵՖ ՉԻ ՊԱԿՍԻԼ

Ունի մի շարք տարբերակներ արևելյան ժողովուրդների (իրանական, ղազախական, վրացական և այլն) բառարվեստում: Թ-ը, հավանորեն, օգտագործել է ղազախականը (Сб. мат. , вып. XIII отд. II) :

Առաջին անգամ լույս է տեսել 1911 թ. Թիֆլիսում, առանձին, պատկերազարդ հրատարակությամբ, «Արևելյան զրույց» ենթավերնագրով: Երկրորդ անգամ տպագրվել է (աննշան ուղղումներով) Լ, ե. տարի:

Արտատպվում է Լ-ից:

ԵԴԵՄԱԿԱՆ ԾԱՂԻԿԸ

Ունի հայ և օտար տարբերակներ ու զուգահեռներ: Հեղինակի արխիվում պահպանված նյութերից երևում է, որ Թ-ը նկատի է ունեցել հետևյալ աղբյուրները.

1. «Օձ մանուկ և Արին-Արմանելին» (էԱԺ, Դ. 20) :

2. «Օձեմանուկ, Արևմանուկ» («Համով-հոտով», 287) :

3. «Արևմանուկին հեքիաթը» (Материалы для изучения арм. наречий, вып. I Патканов) .

4. «Օխեշ» (էմին. ազգ. ժող. Բ. 390) : 5. «Մեռուկ Մանուկ» (էմին. ազգ. ժող. Դ. 174) :

6. «Բարքաշահ և Բարաքատ» (Զամչյան, Գ. 250) : 7. «Արևամանուկին հեքիաթը» (Գ. Քաթիպա, III գիրք) :

8. Райская роза (Сб. мат. , вып. 33, 3, 27) .

9. «Цветок Адама» (Сб. мат. , вып. 13, 2, 93) .

10. «Заклятый Царевич» (Афанасьев, 3, 2, 31) .

11. «Легена о спящей царевне» (Сб. мат. , вып. 26) .

12. «Мать и дочь» (նույն տեղ, 12, 2, 159) .

13. «Чыплаг» (նույն տեղ, 7, 2, 187) .

14. «Купеческая дочь и служанка» (Афанасьев) .

15. «Спящая царица и царевич» (Сб. мат. , вып. 18, 3, 382) .

16. «Спящая царица» (նույն տեղ, 15, 2, 115) .

17. «Неувядаемая роз» (Крапивина, Розы и шипы, 84) .

18. «Ашур и муцур» (А. Немаевск. Из под пыли веков, стр. 16) .

19. «Фенист-ясень-сокол цветные перышки» (В. Маракуева, Русск. сказки, 132) .

20. «Заколдованный королевич» (Гримм. 8 кн.) .

21. «Аленький цветок» (Корханиди, Образц. Писат. , ч. II, 1908) .

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1911 թ. , Z 8-9, էջ 210-214, երկրորդ անգամ, կրճատումներով ու փոփոխություններով՝ Լ. ե. տարի: Մնացել են «Եդեմական ծաղիկը» հեքիաթի ժող. տարբերակների մի շարք համաոոտագրություններ և առանձին դիտողություններ՝ նույն հեքիաթի անվան, նրա ա ռանձին մոտիվների ու դրվագների մասին (բոլորն էլ գրված Թ-ի ձեռքով) :

Հսկ-ի տեքստի լուսանցքներում և վերջին կիսատ էջում Թ-ի ձեոքով նշ ված է հետևյալ գրականությունը.

1. Эд. Шюре, великие посвященные, стр. 173, Орфей (прилож. Журн. Вестк. Теосфии, 199, 2) .

2 Там же, стр. 317, Элевзинские мистерии.

3. А. Неоевский, Из под пыли веков, стр. 16, Таммуз и Иштар.

4. А. Пальмов, Идолопоклонство древних евреев, стр. 273.

5. Там же, стр. 295, Астарта-Истар.

6. Ծաղիկների թագուհու աղջիկը, Բուքովին, հայերի հեք. («Հասկերյ 1914 թ. , Z 2, էջ 42) :

7. А. Море, Цари и боги Египта. Озирис-Изида.

8. Гримм (кн 8) , Заколдованный королевич.

Արտատպվում է Հսկ-ից:

1912

ՔԱՋ ՆԱԶԱՐԸ

Ունի հայ և օտար բազմաթիվ տարբերակներ: Թ-ի արխիվում պահպանված

է մի թերթ, որի վրա նրա ձեռքով (թանաքով) նշված են «Քաջ Նազար»-ի

մի շարք աղբյուրներ, որոնք և, հավանորեն, նկատի է ունեցել Թ-ն իր

հեքիաթը գրելիս: Այդ աղբյուրներն են՝

1) Сб. мат. , вып. 23, отд 3, стр. 13.

2 Сб. мат. 2. (նույնտեղ) .

3) Сб. мат. , вып. 6, отд 2, стр. 109.

4) Сб. мат. , вып. 13, отд 2, стр 295.

5) Сб. мат. , вып. 20, отд 2, стр. 19.

6) Сб. мат. , вып. 22, отд 3, стр. 9.

7) Сб. мат. , вып. 21, стр. 29.

8) Сб. мат. 13. 2 г. Вып. 2. 71 (Сборник сведений о Кавказских горцах) .

9) Сб. мат. , вып. 23, отд 1, стр. 137, Мал мала меньше.

10) Сб. св. о К. Г. 2, 5, 71, Богатырь Назнай.

11) Сб. мат. , вып. 23, отд 3, стр. 13.

12) Сб. мат. , вып. 23, отд 3, стр. 13.

13) Համով-հոտով, Սրվանձտյանի, 242, Դժիկոն:

14) Թիֆլիսեցոց մտ. կյանքը (Դ. Տեր-Աղեքսանդրյանի) , 382, Ցեթոանը:

15) Афанас. Цыгани и змей.

16) Иван дурак, Фома Берейников.

Տպագրվել է 1912 թ. առանձին գրքով:

1912 թ. հոկտեմբերի 7-ին իր որդի Մուշեղին գրած նամակից երևում է, որ «Քաջ Նազարը» Թ-ն Առաջին անգամ գրել է 1908 թվին, սակայն խուզարկության ժամանակ այլ ձեռագրերի հետ այս հեքիաթի ձեոագիրը ևս տարվել է ժանդարմական վարչություն: Երկրորդ անգամ գրել է 1912 թվին: Արտատպվում է առանձին հրատարակությունից:

1913

ԿԻԿՈՍԻ ՄԱՀԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1913, Z 4, էջ 98-100, «Հայ ժող. հեքիաթ» ենթավերնագրով. երկրորդ անգամ՝ Լ. II տարի (15 տիպ, 1921 թ.) : Ժողովրդական հեքիաթ է: Ունի հայ և այլազգի մի շարք տարբերակներ, Թ-ի ձեռքի տակ, ինչպես նշել է ինքը, եղել են հետևյալ տարբերակները.

1. «Խելքապակաս քուրերուն հեքիաթը» (ՀԺՀ V) :

2. «Где есть дураки» (Сб. мат. , вып. VII, отд. II) .

3) «Кто глупее» (Сб. мат. , вып. XIX отд. II) .

4. «Вороватый мужик» (Афанасьев) .

Մշակումը կատարել է հիմնականում Առաջին տարբերակի հիման վրա, օգտագործելով նաև մյուս տարբերակները:

Տպագրվում է Հսկ-ից:

1914

ՁԱԽՈՐԴ ՓԱՆՈՍԻ ՀԵՔԻԱԹԸ

Գրելու տարեթիվն անհայտ է: Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1914 1, էջ 2-4: Տպագրվում է Հսկ-ից:

ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՓՈԽԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԵՔԻԱԹՆԵՐ

1908

ԱՆՏԱՌԻ ՏՆԱԿԸ

Գրիմմ եղբայրների հեքիաթներից: Առաջին անգամ տպագրվել է Հսկ, 1908, Z 2, էջ 61-65, այնուհետև՝ «Գրիմմ եղբայրների հեքիաթները» պատկերա զարդ հրատարակության երկրորդ պրակում, 1914 թ.:

1909

ՈՍԿԻ ՔԱՂԱՔԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է Հսկ, 1909 թ. Z 1, էջ 11-14, Z2, էշ 49-53, «Հնդկական հեքիաթ» ենթավերնագրով: Երկրորդ անգամ լույս է տեսել 1911 թ. , Թիֆլիսում, առանձին, պատկերազարդ հրատարակությամբ: Մնացել է պատկերազարդ հրատարակության մի օրինակը, Թ-ի ուղղումներով, որը և հիմք է ընդունված:

1910

ԼԵԶՈՒՆ ԿՏՐԱԾ ԾԻՏԻԿԸ

ճապոնական ժողովրդական հեքիաթ է: Առաջին անգամ լույս է տեսել 1910 թ, Թիֆլիս, առանձին գրքույկով, գունավոր պատկերներով, ճապոնա կան հրատարակության ձևով:

Արտատպվում է առանձին հրատարակությունից:

1911

ՓՈՔՐԻԿ ՁԿՆՈՐՍԸ

Ճապոնական ժողովրդական հեքիաթ է: Թարգմանել է 1911 թ. , ինչ պես երևում է Մար. Թումանյանին գրած նամակից: Առաջին անգամ լույս է տեսել 1911 թ. , Թիֆլիս, առանձին, գունավոր պատկերներով, ճապոնական հրատարակության ձևով:

Արտատպվում է առանձին հրատարակությունից:

1913

ՄԱՐԴԱԿԵՐԻ ԱՂՋԻԿՆ ՈԻ ԽՈՐՀՐԴԱՎՈՐ ՎԱՐՊԵՏԸ

Իտալական ժողովրդական հեքիաթ է: Թարգմանել է ռուսերենից: Առաջին անգամ լույս է տեսել 1913 թ. , Թիֆլիս, առանձին, պատկերազարդ հրատարա կությամբ:

Արտատպվում է առանձին հրատարակությունից:

ՈՐՈՏ ԹԱԳԱՎՈՐԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1918 թ. , Z 9, էջ՝ 243-246, Z 10, էջ 278-276, «Իտալական հեքիաթ» ենթավերնագրով: Երկրորդ անգամ լույս է տեսել 1916 թ. , Թիֆլիսում, առանձին պատկերազարդ հրատարակությամբ (Օհ Ա. պրակ) : Թարգմանությունը կատարված է ռուսերենից:

Արտատպվում է առանձին պատկերազարդ հրատարակությունից:

ԳԵՂԵՑԿՈՒՀԻ ՎԱՍԻԼԻՍԱՆ

Ռուսական ժողովրդական հեքիաթ է: Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1913 թ. , Z 12, էջ 844-850: Երկրորդ անգամ լույս է տեսել 1916 թ. , Թիֆլիս, «Ռուսական հեքիաթներ» ժողովածուի մեջ, որտեղից է արտատպ վում է:

ԱՍՏՂԵՐԻՑ ԻՋԱԾ ԿԻՆԸ

Հնդկական ժողովրդական հեքիաթ է, թարգմանված ռուսերենից: Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1918 թ. , Z 11, էջ 294-300: Երկրորդ անգամ լույս է տեսել 1916 թ. , Թիֆլիս, Օհ պրակ Բ. , որտեղից և արտատպվում է:

1914

ԿԱԽԱՐԴԻ ՔՍԱԿԸ

Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1914 թ. , Z 3-4, էջ 73-78, «Իռ լանդական ժողովրդական հեքիաթ» ենթավերնագրով: Երկրորդ անգամ լույս է տեսել 1916 թ. , Թիֆլիսում, առանձին պատկերազարդ հրատարակությամբ (Օհ սերիա Ա. պրակ) , որտեղից և արտատպվում է:

ԱՆԳԻՆ ՔԱՐԸ

Արաբական հեքիաթ է: Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Հսկ, 1914 թ. Z6 էջ 168-174, «Չիստյակովի պատմածից» ենթավերնագրով: Երկրորդ անգամ լույս է տեսել 1916 թ. , Թիֆլիսում, առանձին պատկերազարդ հրատարակու թյամբ (Օհ Ա. պրակ) , որտեղից և արտատպվում է:

ԼՈՒՍԵՐԵՍՆ ՈՒ ՎԱՐԴԵՐԵՍԸ

Այս և հետագա յոթ հեքիաթը «Սագարած աղջիկը», «Զարմանալի աշուղը», . «Գորտը», «Հենզելն ու Գրետելը», «Կարմրիկը», «Մոխրոտը» և «ճեր մակ օձը» Գրիմմ եղբայրների հեքիաթներից են, որ Թ-ը թարգմանել է 1914-1915 թ. թ. և երեք պրակով տպագրել՝ «Գրիմմ եղբայրների հեքիաթները» խորագրով: Միայն «Անտառի տնակը» հեքիաթն է, որ թարգմանվել և տպա գրվել է ավելի վաղ՝ 1908 թ. «Հասկեր»-ում (Z 2, էջ 51-65) : Թարգմանությունը կատարված է ռուսերենից:

Արտատպվում են 1914-1915 թթ. պատկերազարդ հրատարակություններից:

1916

ԿԱՐՄԻՐ ԾԱՂԻԿԸ

Ռուսական ժողովրդական հեքիաթ է: Առաջին անգամ լույս է տեսել 1916 թ. Թիֆլիս, «Ռուսական հեքիաթներ» գրքույկով:

Արտատպվում է առանձին հրատարակությունից:

ԱՆԵՐԵՎՈԻՅԹ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Գերմանական ժողովրդական հեքիաթ է: Թարգմանել է, հավանաբար, 1910-ական թվականներին: Առաջին անգամ տպագրվել է 1916 թ. Թիֆլիսում, Օհ, պրակ Բ. , «Գերմանական» ենթավերնագրով: Պահպանվել է ինքնագիրը (պակասավոր) ՝ հեղինակի ջնջումներով և ուղղումներով: Վերնագրի տակ գրված է՝ «Լեանդերից» և ջնջված:

Տպագրվում է առանձին հրատարակությունից:

1910-ԱԿԱՆ ԹՎԱԿԱՆՆԵՐ

ՈՍԿԻ ԲԱՆԱԼԻՆ

1920

ԵՐԵՔ ԱՐՋԻ ՀԵՔԻԱԹԸ

Թարգմանել է 1920 թ. ամռանը: Առաջին անգամ տպագրվել է՝ Լ. ա. տարր, էջ 82-85 (18-րդ տիպ, 1920 թ.) , որտեղից և արտատպվում է: